Қазақстан Республикасының
Мемлекеттік рәміздері
Бұрын «Менің Қазақстаным» әні ретінде танымал болған Қазақстанның Мемлекеттік Гимні Нұрсұлтан Назарбаевтің бастамасымен 2006 жылғы 6 қаңтарда ел Парламенті тарапынан бекітілді. Гимн алғаш рет 2006 жылғы 11 қаңтарда Мемлекет басшысының салтанатты инаугурациясы кезінде орындалды.
Әні — композитор Шәмші Қалдаяқовтікі, сөзі — Жұмекен Нәжімеденов пен Нұрсұлтан Назарбаевтікі.
Алтын күн аспаны,
Алтын дән даласы,
Ерліктің дастаны,
Еліме қарашы!
Ежелден ер деген,
Даңқымыз шықты ғой.
Намысын бермеген,
Қазағым мықты ғой.
Қайырмасы:
Менің елім, менің елім,
Гүлің болып егілемін,
Жырың болып төгілемін, елім!
Туған жерім менің - Қазақстаным!
Ұрпаққа жол ашқан,
Кең байтақ жерім бар.
Бірлігі жарасқан,
Тәуелсіз елім бар.
Қарсы алған уақытты,
Мәңгілік досындай.
Біздің ел бақытты,
Біздің ел осындай!
Қайырмасы:
Менің елім, менің елім,
Гүлің болып егілемін,
Жырың болып төгілемін, елім!
Туған жерім менің - Қазақстаным!
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимні— тәуелсіз мемлекеттің басты рәміздерінің бірі. Оның жолдарында ұлттық мұраттар, тарихи жады және халықтың болашаққа деген ұмтылысы көрініс табады.
Осылайша, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимні халықтың өткенін, бүгінін және болашағын өзара сабақтастырады. Онда еркіндік, тәуелсіздік, Отанға деген адалдық және оның өркендеуі жолында еңбек етуге дайын болу сияқты құндылықтар көрініс тапқан.
Гимннің орындалуы мемлекеттің ең маңызды рәсімдері мен салтанатты іс-шараларында ұлттық қадір-қасиетті, бірлік пен ынтымақты айшықтайды.
Шәмші Қалдаяқов - қазақтың көрнекті композиторы, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимннің ән авторы. Оның шығармашылығы ұлттық музыкалық мәдениетте айрықша орын алады және шынайы отансүйгіштікпен, әуезді қарапайымдылықпен әрі терең эмоционалдықпен астасып жатады.
Шәмші Қалдаяқов 1930 жылы дүниеге келген. Ол кәсіби музыкалық білім алып, жастайынан-ақ композиторлық дарынымен көзге түсті. Оның музыкасына тән басты ерекшелік — тез жатталатын, сонымен қатар күшті эмоциялық әрі мағыналық жүк арқалаған әуендер тудыру шеберлігі. Сондықтан оның әндері қысқа уақыт ішінде халықтың шынайы сүйіспеншілігіне ие болды.
1956 жылы Шәмші Қалдаяқов «Менің Қазақстаным» әніне музыка жазды. Бұл шығарма бастапқыда мемлекеттік Гимн ретінде емес, туған жерге, оның кең байтақ даласына, халқына және еркіндік рухына деген шынайы музыкалық махаббат ретінде дүниеге келген еді. Алайда дәл осы әуен арада ондаған жылдар өткен соң елдің басты музыкалық рәмізінің негізіне айналды.
Қалдаяқовтың музыкасы асқақ та салтанатты сипатымен ерекшелене отырып, сонымен бірге жылылық пен адамгершілікті сақтайды. Ол тыңдаушының жүрегіне тікелей әсер етеді. Осы қасиеттерінің арқасында Гимн оңай қабылдалып, жасына да, өмірлік тәжірибесіне де қарамастан адамдарды біріктіреді.
Шәмші Қалдаяқов 1992 жылы өмірден өтті, яғни Мемлекеттік Гимннің қазіргі нұсқада ресми түрде бекітілген сәтін көре алмады. Соған қарамастан, дәл оның әуені Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимнінің жүрегіне айналып, композитордың есімін ел тарихына мәңгілікке жазды.
Жұмекен Сабырұлы Нәжімеденов — қазақ ақыны, жазушы және қоғам қайраткері, Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимнінің негізіне айналған «Менің Қазақстаным» әнінің бастапқы сөздерінің авторы.
Жұмекен Нәжімеденов 1935 жылы дүниеге келген. Ол Отан, ұлттық ар-намыс пен тарихи жад мәселелеріне айрықша мән берген зиялы қауым өкілдері қалыптасқан буынға жатты. Оның поэзиясы философиялық тереңдігімен, көркем бейнелілігімен және ой еркіндігімен ерекшеленді.
1956 жылы Жұмекен Нәжімеденов жазған «Менің Қазақстаным» сөздері ұлттық өзіндік сананың, туған жерге деген мақтаныштың рухымен суарылған. Онда кеңдік пен еркіндік, халықтың қуаты мен болашақ ұрпақ алдындағы жауапкершілік идеялары айқын көрініс тапқан. Осы мазмұндық тереңдік сөздерді тек өз дәуірі үшін ғана емес, тәуелсіздік кезеңі үшін де өзекті етті.
Нәжімеденов Қазақстанды абстрактілі мемлекеттік ұғым ретінде емес, тірі, туған мекен, рухани кеңістік ретінде суреттеді. Дәл осы адалдық пен тереңдік оның сөзінің ұлттық Гимннің негізіне айналуына жол ашты.
Жұмекен Нәжімеденов 1983 жылы дүниеден өтті. Шәмші Қалдаяқов сияқты, ол да өз шығармасының Мемлекеттік Гимн мәртебесіне ие болғанын көру бақытына жете алмады. Соған қарамастан, оның Қазақстанның рухани бейнесін қалыптастыруға қосқан үлесі іргелі әрі маңызын ешқашан жоғалтпайды.
Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев — мемлекет қайраткері, Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті, Мемлекеттік Гимннің қазіргі сөздерінің теңавторы және оны ресми түрде бекіту бастамашысы.
Нұрсұлтан Назарбаев 1940 жылы дүниеге келіп, тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуында шешуші рөл атқарды. 2000-жылдардың басында ол «Менің Қазақстаным» әніне Мемлекеттік Гимн мәртебесін беру жөнінде бастама көтеріп, бұл шығарманы халыққа ең жақын әрі тәуелсіз елдің рухын айқын бейнелейтін туынды деп санады.
2006 жылы Гимн сөзі жаңа тарихи шындықтарды ескере отырып бейімделді. Енгізілген өзгерістер Жұмекен Нәжімеденов қалаған негізгі идея мен поэтикалық негізді сақтай отырып, мемлекеттік, азаматтық және біріктіруші мазмұнды күшейтуге бағытталды. Осы жаңартылған сөзінің теңавторы ретінде Нұрсұлтан Назарбаев аталды.
2006 жылғы 6 қаңтарда Қазақстан Республикасы Парламенті мемлекеттік рәміздер туралы заңға енгізілген өзгерістерді бекітті, ал 7 қаңтарда Президент тиісті Конституциялық заңға қол қойды. Жаңартылған Гимннің алғашқы ресми орындалуы 2006 жылғы 11 қаңтарда «Ақорда» резиденциясында Президенттің инаугурациясы кезінде өтті.
Назарбаевтың Гимнді жасау барысындағы рөлі әдеби авторлықтан гөрі, халықтық әнді мемлекеттің ресми нышанына айналдыру жөніндегі стратегиялық шешіммен айқындалады. Бұл шешім тарихи сабақтастықты, мәдени мұраға деген құрметті және ұлттық құндылықтарға бағдарлануды айқындады.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимні — заңмен бекітілген Қазақстанның басты мемлекеттік рәміздерінің бірі.
«Гимн» сөзі (грек тіліндегі hymnos сөзінен) «салтанатты ән» деген мағынаны білдіреді. Ол қоғамның бірлігін нығайтуға және этномәдени бірегейлікті айқындауға қызмет ететін маңызды дыбыстық рәміз болып табылады.
Тәуелсіздікке қол жеткізілгеннен кейін еркіндік пен егемендік идеяларын бейнелейтін Мемлекеттік Гимнді жасау қажеттілігі туындады.
1992 жылы Мемлекеттік Гимннің ең үздік сөзі мен әніне арналған байқау өткізілді. Байқау комиссиясына 750-ден астам жоба ұсынылды. Қорытындылар бойынша сөздер авторлары ретінде Музафар Әлімбаев, Қадыр Мырза Әлі, Тұманбай Молдағалиев және Жадыра Дәрібаева танылды.
Гимннің музыкалық негізі ретінде бұрын Қазақ КСР-нің Гимнінде қолданылған, Мұқан Төлебаев, Евгений Брусиловский және Латиф Хамиди жазған әуені бекітілді.
Жаралған намыстан қаһарман халықпыз,
Азаттық жолында жалындап жаныппыз.
Тағдырдың тезінен, тозақтың өзінен
Аман-сау қалыппыз, аман-сау қалыппыз.
Қайырмасы:
Еркіндік қыраны шарықта,
Елдікке шақырып тірлікте!
Алыптың қуаты – халықта,
Халықтың қуаты – бірлікте!
Ардақтап анасын, құрметтеп данасын,
Бауырға басқанбыз баршаның баласын.
Татулық, достықтың киелі бесігі –
Мейірбан Ұлы Отан, қазақтың даласы!
Қайырмасы:
Еркіндік қыраны шарықта,
Елдікке шақырып тірлікте!
Алыптың қуаты – халықта,
Халықтың қуаты – бірлікте!
Талайды өткердік, өткенге салауат,
Келешек ғажайып, келешек ғаламат!
Ар-ождан, ана тіл, өнеге-салтымыз,
Ерлік те, елдік те ұрпаққа аманат!
Қайырмасы:
Еркіндік қыраны шарықта,
Елдікке шақырып тірлікте!
Алыптың қуаты – халықта,
Халықтың қуаты – бірлікте!
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Гимні (2006 жыл)
Бұрын атап өткендей, 2006 жылы Қазақстан Республикасының жаңа Мемлекеттік Гимні қабылданды. Оның негізіне композитор Шәмші Қалдаяқов пен ақын Жұмекен Нәжімеденовтің 1956 жылы жазылған патриоттық «Менің Қазақстаным» әні алынды. Заманауи талаптарды ескере отырып, сөздерге өзгерістер енгізіліп, оларды Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев ұсынды.
2006 жылғы 6 қаңтарда Парламент мемлекеттік рәміздер туралы заңға енгізілген түзетулерді бекітті, ал 7 қаңтарда Президент №112-III ҚРЗ Конституциялық заңына қол қойды. Заңның ресми жариялануы 2006 жылғы 10 қаңтарда жүзеге асырылды.
Жаңа Гимннің алғашқы ресми орындалуы 2006 жылғы 11 қаңтарда Астана қаласындағы Ақорда резиденциясында Қазақстан Республикасының Президентін ұлықтау рәсімі кезінде өтті.
Осылайша, Қазақстанның Мемлекеттік Гимні кеңестік музыкалық дәстүрден бастау алып, халықтық әнге, ал кейін тәуелсіз мемлекеттің мұраттары мен құндылықтарын бейнелейтін мемлекеттік рәмізге айналды.
