Қазақстан Республикасының
Мемлекеттік рәміздері
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы — еліміздің тәуелсіздігі мен бірлігінің қасиетті нышаны.
Ол халықтың бейбітшілікке, жасампаздыққа және еркіндікке деген ұмтылысын бейнелейді.
Тудың аспан түстес көгілдір түсі ашық аспанды, бейбітшілік пен келісімді білдіреді, сондай-ақ өмір мен күштің қайнар көзі саналатын Көктің киелілігі туралы көне түркілік түсініктерден бастау алады.
Алтын түсті, отыз екі дән пішіндес сәулелі күн — жарықтың, молшылық пен өркендеудің нышаны. Оның астында қалықтаған айбынды қыран — еркіндіктің, батылдық пен мемлекеттің тәуелсіздігінің, биік мұраттар мен болашаққа деген сенімнің белгісі.
Тудың сабы жағындағы ұлттық өрнек бейнеленген тік жолақ қазақ халқының бай мәдениетін, рухани құндылықтарын және әлемді көркем қабылдау дәстүрін айшықтайды.
Оның авторы — суретші-дизайнер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Шәкен Ниязбеков.
Ту 1992 жылғы 4 маусымда бекітілді. Оның авторы — суретші-дизайнер, Қазақстанның еңбек сіңірген өнер қайраткері Шәкен Ниязбеков.
2007 жылғы 4 маусымдағы «Қазақстан Республикасының мемлекеттік рәміздері туралы» Конституциялық заңына сәйкес, бұл күн жыл сайын Мемлекеттік рәміздер күні ретінде аталып өтеді.
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы жалпыадамзаттық құндылықтар мен ұлттық дәстүрлерді өз бойына тоғыстырады. Оның элементтері қазақ дүниетанымының философиялық мәнін ашады:
Қазақстанның Туы — жай ғана мемлекеттік атрибут емес. Ол — өткенін қадірлей отырып, болашаққа нық қадам басқан елдің бейнесі.
Шәкен Оңласынұлы Ниязбеков — Қазақстан мемлекеттілігі мен ұлттық визуалды мәдениетінің тарихындағы аса маңызды тұлғалардың бірі. Оның есімі Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын жасауымен тығыз байланысты. Бұл ту - тәуелсіздіктің, егемендіктің және халық бірлігінің нышаны.
Шәкен Ниязбеков 1938 жылы дүниеге келген. Ол кәсіби көркемдік білім алып, кеңестік кезеңде қатаң академиялық мектептен өтіп, суретші ретінде қалыптасты. Ұзақ жылдар бойы монументалды өнер, графикалық дизайн және сәндік-қолданбалы өнер салаларында еңбек етті. Оның шығармашылық жолы форма мен түсті, рәмізді және мәдени контексті терең түсінумен ерекшеленді. Бұл қасиеттер кейін елдің басты мемлекеттік рәмізін жасауда шешуші рөл атқарды.
1991 жылы Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін тарихи сабақтастықты, ұлттық болмысты және елдің болашаққа ұмтылысын бейнелейтін жаңа мемлекеттік рәміздер жасау қажеттілігі туындады. 1992 жылы Мемлекеттік Тудың жобасына арналған бүкілхалықтық конкурс жарияланды. Оған еліміздің түкпір-түкпірінен жүздеген суретші мен дизайнер қатысты. Сол байқауда Шәкен Ниязбековтің жобасы ең үздік деп танылып, Қазақстан Республикасының ресми Мемлекеттік Туы ретінде бекітілді.
Ниязбеков жасаған Ту ықшамдылығымен, бейнелерінің айқындығымен және терең рәміздік мағынамен ерекшеленеді. Тудың көгілдір түсі бейбітшілікті, ашық аспанды, халықтың бірлігі мен келісімін білдіреді. Бұл түркі әлемі мен қазақ мәдениетіне тән дәстүрлі құндылықтар. Алтын түсті күн өмірді, қуатты және берекені бейнелейді, оның сәулелері жылу мен жасампаздықтың қайнар көзімен астасады. Қалықтаған дала қыраны еркіндік, рух күші, тәуелсіздік пен биік мақсаттарға ұмтылысты білдіреді. Ал сабының бойына орналасқан ұлттық «қошқар мүйіз» өрнегі қазіргі мемлекеттің қазақ халқының тарихымен, дәстүрімен және мәдени мұрасымен тығыз байланысын айқындайды.
Айта кету керек, Ниязбеков Туды тек суретші ретінде ғана емес, сонымен қатар ойшыл ретінде де жасады. Ол сөзсіз-ақ түсінікті, оңай танылатын және әр буын өкілдері үшін эмоциялық тұрғыдан әсерлі образ қалыптастыруды мақсат етті. Соның нәтижесінде Қазақстанның Мемлекеттік Туы жай ғана ресми атрибут емес, ел азаматтарын біріктіретін, мақтаныш пен ортақтық сезімін оятатын қуатты рәмізге айналды.
Шәкен Оңласынұлы Ниязбеков 2014 жылы дүниеден өтті, алайда оның Қазақстан тарихына қосқан үлесі шын мәнінде мәңгілік. Оның еңбегі әрбір көтерілген тудың бойында - мемлекеттік ғимараттарда, халықаралық ареналарда, спорттық жарыстар мен салтанатты рәсімдерде өмір сүріп келеді. Ол жасаған рәміз тәуелсіз Қазақстанның көрнекі бейнесіне және ұлттық бірегейліктің ажырамас бөлігіне айналды.
Ш.О. Ниязбековтің Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туының авторлығы туралы куәлігі. Қазақстан Республикасының Орталық мемлекеттік архиві. 2250-қор
Тәуелсіздікке қол жеткізгеннен кейін Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесі Мемлекеттік Елтаңба, Ту және Гимннің жаңа нұсқаларын әзірлеу үшін жұмыс тобын құрды.
1992 жылғы 2 қаңтарда Жоғарғы Кеңес Президиумы жұмыс тобын құрып, оған мемлекеттік рәміздердің жобалары бойынша бүкілхалықтық конкурс өткізу міндетін жүктеді. Байқау шын мәнінде жалпыұлттық сипатқа ие болды: оған еліміздің барлық өңірлерінен кәсіби мамандар мен әуесқойлар, сондай-ақ шетелдегі отандастар қатысты.
Жұмыс тобы 14 отырыс өткізіп, қоғам өкілдерінің қатысуымен Ту бойынша 453 жоба мен 142 ұсынысты, Елтаңба бойынша 245 жоба мен 67 хатты, сондай-ақ Гимннің музыкалық редакциясының 51 нұсқасын қарастырды.
Байқау қорытындысы бойынша әртүрлі жобалар ұсынылды, олардың кейбірі төменде берілген.
Мемлекеттік Ту жобасы. Жоба авторлары — Дүйсенов С.Т., Редько С.Л. 1992 ж.
Мемлекеттік Ту жобасы. Жоба авторы — Сұлтанбеков М.Т., 1991 жылғы желтоқсан
Мемлекеттік Ту жобасы. 1992 ж.
Мемлекеттік Ту жобасы. 1992 ж.
Мемлекеттік Ту жобасы. 1992 ж.
Ұсынылған Мемлекеттік Ту нұсқасы — көгілдір түсті біртүсті ту матаcы және үш рәмізден тұратын композиция — ұзақ уақыт бойы талқылау мен жетілдіру нысаны болды. Геральдикалық қағидаттарға сәйкес, тудaғы бейнелер қабылдауға жеңіл, айқын әрі символдық мәнге ие болуы тиіс. Әрбір элемент мемлекет пен халықтың идеяларын бейнелейтін нақты мағыналық мазмұнды қамтуы қажет. Рәміздердің оңтайлы үйлесімі Қазақстан Республикасының мәні мен мұраттарын айқындайтын тұтас әрі үйлесімді бейне қалыптастыруға мүмкіндік береді.
Жаңа Ту 1953 жылы қабылданып, Қазақ КСР кезеңінде қолданылған бұрынғы нұсқадан түбегейлі ерекшеленді. Ол кезеңде қызыл түс революция мен таптық күресті білдіріп, орақ, балға және жұлдыз кеңестік идеологияны бейнеледі. Ал қазіргі Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы ұлттық болмысты, тарихи сабақтастықты және бейбітшілік пен жасампаздыққа деген ұмтылысты айқын көрсетеді.
Қазақ КСР-нің Туы (1953–1991 жж.) Ескерту. Қазақстан Республикасының жаңа Мемлекеттік Туын енгізу барысында туындаған техникалық қиындықтарға байланысты Қазақ КСР-нің Туын 1994 жылғы 1 қаңтарға дейін пайдалануға рұқсат беру туралы шешім қабылданды
Алайда байқау қорытындысы бойынша көгілдір түсті нұсқа таңдалып алынды. Геральдикалық дәстүрлерге сәйкес, Мемлекеттік Тудың таңдалған түсі бейбітшілік пен келісімнің, тыныштық пен игіліктің нышаны саналатын ашық әрі бұлтсыз аспанды білдіреді.
Суретте — 1992 жылғы 4 маусымда өткен Жоғарғы Кеңес отырысындағы Ту бейнеленген. Фотосуретке қарағанда, күн мен қыран бейнелері тудың сабы жағына біршама жақынырақ орналастырылған
Қызықты дерек: бастапқыда, 4 маусымда, ұлттық өрнегі қызыл түспен орындалған, пішіні өзгеше әрі қыран мен күн бейнелері сол жаққа ығысқан Ту нұсқасы ұсынылып, бекітілген болатын.
Алайда кейіннен Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтің ескертулерінен кейін Мемлекеттік Тудың композициясынан қызыл түс алынып тасталды.
6 маусым күні Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы алғаш рет Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясы үстінде салтанатты түрде көтерілді.
Ту бекітілгеннен кейін оның авторы, суретші Шәкен Ниязбеков ұлттық өрнекті қайта өңдеп, оған бүгінгі күнге дейін сақталып келген қазіргі келбетін берді.
1992 жылғы 6 маусымдағы Мемлекеттік Тудың нұсқасы — алтын түсті, бірақ пішіні өзгеше ұлттық өрнекпен. Аталған Ту бекітілгеннен кейін өрнек қазіргі қолданыстағы нұсқаға өзгертілді
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туының қазіргі нұсқасы
Қазақстанның Туы биік шыңдарда да, ғарыш кеңістігінде де, халықаралық ареналар мен дипломатиялық алаңдарда да желбіреді.
1994 жылы қазақстандық ғарышкер Талғат Мұсабаев алғаш рет Мемлекеттік Туды Конституциямен және Құранмен бірге ғарышқа алып шықты. Кейін бұл дәстүрді Айдын Айымбетов және басқа да қазақстандық ғарышкерлер жалғастырды.
Қазақстанның Туы Біріккен Ұлттар Ұйымы штаб-пәтерінде, Нью-Йорк қаласындағы Уолл-стритте, Голан биіктеріндегі бітімгершілік база үстінде және Олимпиада ойындарында — ел намысын абыроймен қорғаған спортшылардың қолында көтерілді.
Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевпен алғашқы Мемлекеттік рәміздердің жобаларын талқылау сәті
Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Қазақстан Республикасының Жоғарғы Кеңесінің депутаттарына Мемлекеттік Тудың үлгісін таныстырып жатқан сәті, 1992 жыл
Ғарышта болған Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы
Ғарышкер Айдын Айымбетов ғарышта болған Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаевқа тапсырып жатқан сәті
Нью-Йорк қаласындағы Wall Street алаңындағы салтанатты рәсімде Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы, 2024 жыл
2024 жылғы қазан айында Қазақстан Республикасының күніне орай Нью-Йорк қаласындағы Wall Street алаңында Қазақстанның ұлттық Туы көтерілді.
Қазақстан Республикасының Президентінің Олимпиада ойындарына қатысатын командаға Мемлекеттік Туды тапсыру рәсімі
2024 жылғы 10 шілдеде Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Париж қаласында өтетін Олимпиада ойындарының қарсаңында ел құрамасының капитаны Асланбек Шымбергеновке Қазақстанның ұлттық Туын табыстады. Бұл — алдағы ең ірі халықаралық спорттық дода алдында көрсетілген сенімнің, жауапкершіліктің және ұлттық бірегейліктің маңызды нышаны.
Голан биіктеріндегі Біріккен Ұлттар Ұйымы базасында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы
Нью-Йорк қаласындағы Біріккен Ұлттар Ұйымы штаб-пәтерінде Қауіпсіздік Кеңесінің залы алдында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын орнату рәсімі, 2017 жылғы қаңтар
Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туын пайдалану тәртібі:
– Мемлекеттік Ту мемлекеттік органдардың ғимараттарында, Қазақстан Республикасы Президентінің резиденциясында, Парламенттің, Үкіметтің, соттардың ғимараттарында, сондай-ақ шетелдердегі дипломатиялық өкілдіктерде тұрақты түрде орнатылады.
– Мемлекеттік Ту мемлекеттің жоғары лауазымды тұлғаларының қызметтік кабинеттерінде, мәжіліс залдарында, наградаларды тапсыру және азаматтық хал актілерін тіркеу кезінде орналастырылады.
– Мемлекеттік Ту мемлекеттік мекемелердің ашылу рәсімдерінде, халықаралық форумдар мен ресми салтанатты іс-шараларда, сондай-ақ Мемлекеттік рәміздер күні, ұлттық және спорттық мерекелер кезінде көтеріледі.
– Мемлекеттік Ту әскери кемелерде, өзге де кемелерде және әскери бөлімдерде тиісті жарғыларға сәйкес пайдаланылады.
– Білім беру ұйымдарында Мемлекеттік Ту оқу жылының басталуы мен аяқталуы кезінде көтеріледі.
– Ұлттық аза тұту кезеңінде Мемлекеттік Ту өз тұғырының биіктігінің жартысына дейін түсіріледі.
– Басқа тулармен бірге орналастырылған жағдайда Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Туы көлемі жағынан кем болмауы және төмен орналастырылмауы тиіс.
– Мемлекеттік Тудың бейнесі ресми интернет-ресурстарда, әуе және ғарыш кемелерінде орналастырылады, сондай-ақ мемлекеттік наградаларда, банкноттар мен монеталарда пайдаланылуы мүмкін.
– Барлық Мемлекеттік Тулар ұлттық стандартқа сәйкес келуі тиіс; талаптарға сай келмеген жағдайда олар ауыстырылуға жатады.
